Cànan, Litreachas agus Eachdraidh a' Leudachadh Saoghal na Gàidhlig

'S e co-labhairt eadar-nàiseanta air an rannsachadh as ùire agus as cudromaiche air cuspairean a tha a' buntainn ris a' Ghàidhlig a th' ann an Rannsachadh na Gàidhlig. Bidh i a' gabhail àite gach dàrna bliadhna ann an oilthigh eadar-dhealaichte anns a bheil roinnean Gàidhlig no Ceiltis agus chaidh a cumail aig Sabhal Mòr Ostaig, an t-Ionad Nàiseanta airson Cànan is Cultar na Gàidhlig, aig deireadh an Ògmhios. 'S e seo an dàrna turas a ghabh i àite aig an t-Sabhal, a' chiad uair ann an 2006.

Co n òinseach rinn an t-amhran?: Forgotten poets of the Evangelical movement le Anne Macleod Hill, Oilthigh Dhùn Èidean. Picture: Contributed
Co n òinseach rinn an t-amhran?: Forgotten poets of the Evangelical movement le Anne Macleod Hill, Oilthigh Dhùn Èidean. Picture: Contributed

Thòisich Rannsachadh na Gàidhlig ann an 2000, nuair a chuir an Roinn Cheiltis aig Oilthigh Obar Dheathain co-labhairt air chois, mar chomharra air an linn ùir. Bha e fa-near dhan Roinn cothrom a thoirt do sgoilearan, sean is òg, an smuaintean ùra mun Ghàidhlig agus mu litreachas agus cànan na Gàidhlig, agus eachdraidh na Gàidhealtachd, a chur air beulaibh dhaoine. Chòrd a’ cho-labhairt cho math ri daoine agus gun do rùnaich Bòrd na Ceiltis, àrd-bhuidheann ùghdarrasach a bhios a’ riochdachadh nan Roinnean Ceiltis is Gàidhlig ann an oilthighean na h-Alba, co-labhairt dhen t-seòrsa seo a chumail gach dàrna bliadhna, a chuireadh cuairt air na h-ionadan anns an robh a’ Ghàidhlig air a teagasg agus far an robh rannsachadh ga chur air adhart. ‘S ann mar seo a thòisich na co-labhairtean eile a th’ air a bhith air an cumail ann an Oilthigh Ghlaschu, Oilthigh Dhùn Èideann, Oilthigh Naoimh Fransaidh Xavier ann an Antigonis agus Oilthigh Obar Dheathain.

Thàinig còrr is ceud neach chun na co-labhairt aig an t-Sabhal bho air feadh Bhreatainn agus Èireann agus bho thall thairis. Bha triùir à Alba Nuadh am measg na thug seachad òraidean. Ghabh cuid eile pàirt bho astar. Mar eisimpleir chaidh an òraid aig an sgoilear ainmeil, Nancy Dorian, a tha stèidhichte anns na Stàitean Aonaichte, a lìbhrigeadh air Skype.

Uile-gu-lèir, chaidh seachd prìomh òraidean a lìbhrigeadh. Thàinig iad sin bho Ailean Dòmhnallach - ‘Buaidh an t-Saoghail Eile ann an Ceòl is Òrain’; an Dr Màrtainn MacGriogair - ‘Some Thoughts on the Clearances’; Nancy Dorian - ‘Speaking Gaelic: Cò tha di-beathte?’; an Dr Michelle NicLeòid - ‘Fèin-aithne agus Fèin-dealbhadh ann an Dràma Gàidhlig’; Raghnall MacilleDhuibh - ‘Baileadan Inbhir Aora’; an Dr Anja Gunderloch - ‘Political Subtexts in the Poetry of Donnchadh Bàn Mac an t-Saoir’ - agus an t-Oll. Roibeard Ó Maolalaigh - ‘Caochlaideachd Chumanta sa Ghàidhlig: Fuasglaidhean ùra’.

Thuirt an t-Oll. Meg Bateman bho SMO, a bha an sàs ann a bhith a’ cur RnG na bliadhna sa air dòigh, “Chuir a’ cho-labhairt an cèill dhomh cho farsaing is domhainn is a tha cuspair na Gàidhlig. Tha e doirbh a ràdh cò an òraid a bu drùidhtiche – ’s dòcha an tè aig Nancy Dorian (a sgrìobh Language Death: Life Cycle of a Scottish Gaelic Dialect) is i a’ bruidhinn air Skype à Maine, a bha gar comhairleachadh fàilte a chur air gach seòrsa Gàidhlig; no an tè aig Rob Ó Maolalaigh a rinn cànanachas eachdraidheil mar whodunit is e a’ coimhead air an innleachd ùr DASG (Dachaigh airson Stòras na Gàidhlig) gus ceumannan àrsaidh a rùsgadh ann am faclan a bhios sinn a’ cleachdadh gach latha.”

A bharrachd air na prìomh òraidean, bha gach latha loma-làn de sheiseanan phàipearan leth uair a thìde, 63 dhiubh uile-gu-lèir, a bha a’ tairgsinn farsaingeachd de chuspairean bho ‘Roghainnean Phàrantan am Foghlam’ gu ‘Sgrìobhadh sa Ghàidhlig san Latha an-Diugh’; ‘Feòlmhorachd na Filidheachd’ gu ‘Seanchas Global Gaelic Jukebox’.

Chaidh cuideachd ceithir leabhraichean ùra a chur air bhog - Ainmeil thar Cheudan: Presentations to the 2011 Sorley MacLean Conference, deas. le Ronald W. Renton agus Ian MacDonald; Cànan & Cultar/Language & Culture: Rannsachadh na Gàidhlig 8, deas. le Wilson McLeod, Anja Gunderloch agus Rob Dunbar; A’ Ghàidhlig agus Beachdan nan Sgoilearan: cothroman leasachaidh ann am foghlam tro mheadhan na Gàidhlig, Sìleas L. NicLeòid agus Crotal Ruadh, leabhar bàrdachd le Sandaidh NicDhòmhnaill Jones, Acair Earr.

Advertisement

Hide Ad

Bha cothrom ann feasgar Diardaoin sgrìob a ghabhail le roghainn de thursan tlachdmhor a’ gabhail a-steach turas mara air sgoth gu Cnòideart, Taigh Mòr Chanaigh, Sgìre an t-Sratha tro arc-eòlas agus Caisteal is Gàrradh Armadail.

A thuilleadh air còmhradh is cnuasachadh ann am pailteas, fhuair na bha an làthair deagh mheasgachadh de cheòl tron t-seachdain cuideachd bho leithid Art MhicCormaig, Fiona NicCoinnich is a càirdean, Ceòl Òigridh Shlèite (air a dhèanamh suas de Rodachan MacFhionghain, Cara-Marie NicCalmain agus Emily NicDhòmhnaill a tha uile ann am Bun-sgoil Shlèite) agus Eilidh NicPhàidein is a càirdean a chuir crìoch air gnothaichean Oidhche Haoine le cèilidh san Talla Mhòr.