Trì nobhailean Gàidhlig, loma-làn brìgh

CHÒRD a' chiad dhà nobhail aig Iain F MacLeòid rium, Na Klondykers agus Am Bounty, 's chan eil agam ach moladh air an treas té aige, Ìmpireachd (Clàr, £8.99).

Bha de mhisneachd riamh aig MacLeid gu dhol seachad air crochan seasgair an lot aige fhin, cunnartach 's gum bi siud: a-staigh do mhionach klondyker Ruiseanaich, air ais gu Tahiti ri linn Captain Bligh, 's a-nise gu New York, gu saoghal dorcha luchd inimrich m-laghail Bhreatainn, chun an Orient Express, agus chun a' chogaidh ud nach do thachair fhathast, anns a bheil na h-Ameireaganaich a' bomadh Tehran mus bi arm niclasach aig na h-Irinianaich.

Tha MacLeid 'na fhear-innse-sgeil a dh'innseas an rud cho goirid 's cho smplidh 's cho ifeachdach 's a ghabhas, gun fhearas-mhra. Ach tha cleas na dh shuas a mhuilichinn cuideachd, mar a ch sinn.

Tha mpireachd ln phaidhrichean. An t as lugha dhiubh se 'n d chnain. Bidh MacLeid a' cleachdadh Beurla cho math ri Gidhlig. Ach chan ann uair sam bith gun adhbhar.

Tha an stiridh 'na d phirt. An t-athair a chaidh gu New York 's a rinn sersa de Dhmhnall Trump dheth fhin; am mac a dh'fhg e 'na phiste ann an Ledhas 's a thuit ann an gaol ri t Tehran. Ach tha caibideal mu dheireadh ann, t mhorbhaileach anns a bheil gach n air a thoirt cmhla..

Tha d stoidhle ann, t lom 's t bhrdail. Saoilidh mi gu bheil an t bhrdail r: co-dhi, chan eil cuimhn' agam oirre bho Na Klondykers neo Am Bounty. Seo eisimpleir: "Cha tuirt sinn cil airson dreis. Bha seann chloc aice, cloc ar seanar tha mi smaoineachadh, a bha danamh fuaim raidh. Cha robh e coltach ri clocaichean an latha an-diugh, a' leigeadh dha na diogan dhol seachad gun cil a rdh mun deidhinn. Bha an cloc seo gan comharradh le fuaim, mar gu robh glag a' dol a h-uile diog a bha air a thilgeil gu aon taobh."

Ma chaill thu greim air ciall nam faclan mu dheireadh ud, tha sin gam thoirt gu puing eile. Tha amharas agam gu bheil beartas na Gidhlig 'na thr aineoil do MhacLeid. Chan eil an aon fhileantachd aige 's a th' aig sgrobhadairean nas sine. Tha fis droch grmar an-siud 's an-seo: "gu a' chlann", "cha do dh'fhs thu rud thu fhin". Bheir e smaointinn ort. Mu Chonrad - bha aigesan ri Beurla ionnsachadh mun do sgrobh e na nobhailean aige. Mu fhaclan - nuair tha cus agad, eil iad a' faighinn san rathad air stiridh mhath innse?

An corp leth-risgt' aig boireannach g air fhaotainn snt' air an leabaidh anns a' flat aice ann an Inbhir Nis. A rir a h-uile coltais chuir i s dhi fhin. Ach car son?

Chan e Teas le Maoilios Caimbeul (Clr, 8.99) a' chiad "ch-rinn-e" a chaidh a sgrobhadh ann an Gidhlig agus tha mi an dil 's an dchas nach e idir am fear mu dheireadh. A' chiad fhear, saoilidh mi, b'e Co Rinn E? (1993) le Dmhnall Iain Macomhair, sr sgrobhadair bho nach cuala sinn a bheag, tha mi duilich a rdh, bho sguir e a sgrobhadh do Ghaset Sternabhaigh.

Chan eil Teas nas fherr no nas miosa na Co Rinn E? ach tha e eadar-dhealaichte. Ann an Co Rinn E? thachair murt ann am baile air taobh siar Ledhais; b'iad na ceistean, mas math mo chuimhne, c, ciamar agus car son (oir chaidh an corp a lorg fada bho thaigh), agus thinig na freagairtean uile a-mach, la Perry Mason, ann an taigh na cirte as didh rannsachadh fada aig na poilis.

Ann an Teas chan eil ach aon cheist, car son, oir bha Lili 'na boireannach g toilichte aig an robh leannan - am fear a tha ag innse na sgeil. Bha iad ann an gaol ri chile agus bha iad le chile ag obair do "Chomann Mr an Leasachaidh" anns an togalach aige ri taobh na h-aibhne, "bogsa mr le cernagan glainne agus concrait". Chan eil luchd-lagha an ss an-seo, chan eil drma taigh-cirte ann agus is beag an idh a th' aig na poilis anns a' chis. Chan eil ann ach Iain Murchadh MacLeid, an leannan, a' faighneachd na ceiste 's a leantainn a shrine. Car son?

Ach se am for dhiofar eadar Teas agus Co Rinn E? am feum a tha Maoilios Caimbeul a' deanamh de dh'imcheist a tha buntainn ruinn uile air son an leabhar aigesan a thogail, mar gum bitheadh, gu re eile. Tha seo 'na sheann chleas ann am ficsean Gidhlig, mar ann am ficsean sam bith. Mar eisimpleir, ann an Cailin Sgiathanach le Seumas MacLeid (1923) b'e an imcheist aintighearnas na h-eaglais. Ma tha e air a dheanamh gu math, 's ma tha feum air, cuidichidh e gu stiridh a chumail ri chile.

Se an imcheist ann an Teas blthachadh na cruinne. Sin as coireach ris an tiotal. An duilgheadas a th' agamsa ris, se seo: mar as fhaisg' air an deireadh a thig sinn, sann as motha a tha mi faireachdainn gu bheil an t-ghdar ag rdh gum buin iadsan a tha a' creidsinn ann am blthachadh na cruinne don taigh-chaothaich, 's nach eil againn ach ar n-earbsa a chur ann an Dia.

Se pirt dhen trioblaid nach eil mi cinnteach gur e sin a tha Maoilios ag rdh. Sin an cunnart a th' ann an "c-rinn-e" le teachdaireachd. Anns a' cheann thall, gu m-fhortanach, chan e a' cheist "Car son?" ach "C an rathad a tha 'm propaganda seo gar toirt?"

Anns an nobhail as ire aig Aonghas Pdraig Caimbeul, Tilleadh Dhachaigh (Clr, 8.99), tha an rathad chun nan eileanan a' dol 'na rathad iarainn, agus se a tha a' ruith air, bho Obar Dheathain gu Caol Loch Aills, ach trana taibhs. Neo b' fherr dhomh a rdh, tha an laochan a tha siubhal air, 's a tha ag innse na sgeil (neo a' mhrchuid dhith), 'na thaibhs.

Sin, co-dhi, mar a tha e a' tiseachadh, agus se smuain ghealltanach a th' ann. Bhsaich ar caraid ann am poll nan trainnsichean sa Chiad Chogadh, 's a-nis g'eil e 'na thaibhs, dh'fhaodadh e bhith be - uill, marbh - ann an ite sam bith, aig m sam bith. Ach tha e a' roghnachadh a dhol dhachaigh gu na h-eileanan anns an digh sheann-fhasanta r-fhasanta seo, 's tha e a' ceannnach tiogaid bho Scotrail coltach ri cch. (Nach e tha daor an-diugh.)

Mar sin, tha an nobhail a' tiseachadh dorcha, ach, le gach glig-glag chun an iar, tha i a' dol rud beag bodach nas aotruime, gus mu dheireadh gu bheil gire air gach duilleig, agus cha chreid mi nach do dhochuimhnich an t-ghdar fhin gun robh e an ainm a bhith a' sgrobhadh mu thaibhs.

Ma thogras sinn, faodaidh sinn a leughadh mar eachdraidh-beatha teaghlaich, paisgte suas ann am bodhaig duin' ig. C th' annainn uil' ach na daoin' on tinig sinn? Ann an Inbhir Nis, eadar tranaichean, tha ar caraid brnach a' tachairt ri bana-Ghaidheal g. Tha ise dol dhachaigh cuideachd. Tha iad a' gabhail an trana cmhla agus tuitidh iad ann an gaol. C dh'fheumas taibhsean an uair sin?

Ach tha an leabhar mu dheidhinn eachdraidh agus Gidhlig cuideachd. Tha gach stisean air an t-slighe a' faighinn caibideal dha fhin. Dh'fhaodadh seo a bhith car piantail ach chan ann ann an lmhan comasach Aonghais Phdraig oir cha bhi fios agad uair sam bith d an ath char a chuireas a mhac-meanmna, a tha cho aotrom ri uiseag agus cho sona ri brg. Uairean bidh e a-mach air na seann, seann ainmean ach ann am meadhan seo uile c thig air brd ach an t-inspeactor. Inspeactor nan tiogaidean? Chan e ach inspeactor an litreachais.

Mar as fhaisge a thig sinn air an iar sann as motha a chluinneas sinn mun Ghidhlig. Tha sin ndarra, nach eil? Tha an t-inspeactor bho Bhrd na Gidhlig - boireannach mr tiugh - a' tighinn air le ceisteachan agus tha Tighinn Dhachaigh a' dol 'na aoir buileach.

Tha drma nach beag ann an turas trana sam bith oir tha am pasaidear 'na phrosanach 's an saoghal a-muigh mar film mar nach eil ann am modhan-siubhail eile. Chan eil, mar tha Aonghas Phdraig a' cur an cill, ach an aon fhor roghainn agad: coimhead far an tinig thu neo coimhead far a bheil thu a' dol. Anns an dthaich againne, cuideachd, faodaidh e bhith 'na thuras tro eachdraidh.

Ann an Tilleadh Dhachaigh tha seo uile air a bhleodhann gu bragha. Leabhar ln sprs agus culaidh-smuaint. Leugh e. Gligeadaidh glag.