Tha obair anns a' mhòine nas cruaidhe na shaoileas cuid

Published on Saturday 3 May 2008 19:43

IS TREISE sporan na dualchas. Tha ginealach ùr a chuir an cùlaibh ri obair a' phuill a-nis a' tilleadh dhan mhòinteach. Tha cuimhne agam an turas a bha mi fhìn is mo bhràthair a-muigh air mòinteach Arnoil, bho chionn dà bhliadhna no barrachd, is cha robh ann ach sinn fhìn. Bha na caoraich a' coimhead oirnn mar nach robh càil a' chòrr aig mic an duine, air na coigrich coltach ruinne a bhith air an àrainneachd acasan.

Bha clamhan os ar cionn. L soilleir. Beagan gaoithe. Mo bhrthair a' buain is mi fhn a' sadail.

Tha e a' coimhead coltach gum bi feadhainn ann cmhla ruinn a-nis bho seo a-mach air a' mhinteach. Tha prsean rda son ola-teasachaidh a' ciallachadh gu bheileas a' ruith dha na puill agus gu bheil feadhainn fis air cuir a dh' iarraidh tairsgeirean. Tha gobha ann an Sternabhagh air 30 a dhanamh ann am mos is eileanaich cho measail air a bhi a' tilleadh gu na freumhaichean aca.

Tha e math a bhi a' faicinn nan seann chleachdaidhean a' tilleadh. Tha e math dha teaghlach a bhi a-muigh cmhla aig a' mhine. Nuair a bha mi fhn anns an sgoil, bha cleachdadh aig gu ler a bhith a' fuireach air falbh bho lithean sprs agus an l a chuir seachad anns a' mhine a' buain.

Bha sinne mar sluagh cho sgiobalta ar cl a chuir ri na seann chleachdaidhean. Bha fasan ann son a bhith a' sadail nan seann stbhaichean air falbh is a bhith a' cur ola a-steach mar a bhiodh cch. Is c nach danadh sin? Bha am prs timcheall air 8sg gach liotair. Cha ruigeadh daoine a leas tuilleadh a bhith ris an obair.

Chan e gu bheil an obair cho dona no cho duilich. Tha e a' crdadh ris a' mhr-chuid dhiubhsan a tha ga danamh. 'S e faireachdainn math a th' ann a bhith a' tilleadh bhon mhinteach as didh l a chuir seachad ag obair.

Chan e an obair a tha a' cur daoine dheth, ach an t-ullachadh. Feumar lithean a chuir air leth dhan obair. Agus chan urrainn neach sam bith earbsa a chuir anns an aimsir Gidhealach is Eileanach. Chan eil e cho furasta dha daoine lithean a ghabhail dheth no a bhith be ann an dchas gum bith Disathairne freagarrach. Anns na lithean a chaidh seachad, nuair a bhiodh daoine ag obair ln-thde air croit, bha e furasta gu ler dreach irigh, co-dhnadh a dhol a-mach dhan mhinteach agus a dhanamh. Chan eil sin idir cho furasta anns an l anns a bheil sinne be far a bheil a' mhr-chuid ag obair anns na bailtean agus a' tilleadh dhachaigh air an oidhche.

Sin dhan fheadhainn a tha comasach air a dhol a-mach. Chan eil e cho saor sin dha daoine aosda a bhios a' cur a dh' iarraidh daoine eile a dhol a-mach a bhuain agus a thogail dhaibh.

Agus cha ghabh e a dhanamh dha cuid. Tha mran air uidheamachd ola a chuir a-steach a chosg na mltean notaichean. Chan eil e idir cho furasta dha daoine sin atharrachadh. Tha e do-dhanta dha mran gun an dachaigh aca a reubadh as a' chile. Tha iad air an cuingealachadh ris an ola.

Bha sinne mar sluagh cho fasanta. Bha sinn a' miannachadh a bhith coltach ri cch. Bha iadsan cho spaideil len cuid ola, agus bha sinne a' miannachadh a bhith spaideil cuideachd. Cha ruigear a leas tuilleadh ach putan a bhruthadh gus an dachaigh a theasachadh. Cha do smaoinich duine againn gum bu dcha gun deidheadh prsean suas. Cha do smaoinich duine againn mu dheidhinn na thachradh nan deidheadh an dealan dheth is nach fhaigheadh sinn air na uidheaman oibreachadh gus an ola a chuir timcheall air an taigh. Cha robh cil a' cunntadh ach am fasan.

D cho fada is a dh' fhanas am fasan r againn a bhith a' dol a-mach a bhuain is a thogail is a chruinnicheadh agus a tharraing dhachaigh? 'S iomadh neach a bhios a' cur roimhe an connadh saor is an asgaidh fhaighinn is a gheibh a-mach nach eil e idir cho cilear. Nach eil e idir dha aotrom air an druim.

An fheadhainn againn a bha teagmhach mun teicneolas r, bha iad ceart. Shaoil iad gum biodh iad cho math leis an rud a bh' aca roimhe seo. Cha chuireadh rdachadh ann am prsean na h-ola no stad air an dealan bacadh air teine le fdan is caoranan idir.

Nach iad a bha glic. N an tairsgeir feum dhan sporan.

Trr feum.

English summary

The high price of heating oil means that peat-cutting is back in vogue in the islands. Even the local blacksmith in Stornoway has been turning out new tairsgeirs as crofters decide that the old ways are cheaper than eye-wateringly expensive fuel. Modern working patterns mean that getting the time off to cut peat when the weather is right is the biggest challenge. And many find that peat-cutting is much harder work than they are used to.