Rannsachadh buaidh airgead na Gàidhlig: gealladh as fhiach a chumail

Published on Saturday 9 February 2008 18:03

THA sinn gu bhi cho dòigheil a-nis leis an sianail ùr spaideil againn is gu bheil cunnart ann gun dìochuimhnich sinn air an fheum a dh' fhaodar an leithid a dhèanamh gus na coimhearsnachdan Gàidhlig a chuideachadh agus a neartachadh.

Nuair a thinig an naidheachd mu dheidhinn na seirbhis ir a-mach bho chionn cealla deug, thuirt Comhairle nan Eilean Siar gur e rud math a bhiodh ann leis gun danadh e feum dhan sgre aca agus gum biodh an leithid a' cruthachadh oibrichean.

Agus tha iad ceart.

Cha bu chir dhaibh dreach a bhi ag rdh na rudan sin ann an sanas naidheachd a thig a-mach aon l. Bu chir dhaibh a bhi ga rdh a-rithist is a-rithist agus a-rithist. Bu chir a bhi a' gabhail grim teann air an seo mar rn a' glacadh bradain. Bu chir dhaibh a bhi a' cumail a' dol air an seo gun stad agus a' danamh nan ghdarras craolaidh agus ar ceannardan poilitigeach sgth len cuid igheach is tagradh. Is cha bu chir sgur gus am faigh iad na geallaidhean agus na h-oibrichean.

Bu chir Comhairle nan Eilean Siar, agus feadhainn eile a tha a' riochdachadh nan sgrean far a bheil a' Ghidhlig lidir, sil a thoirt air poileasaidh Gidhlig an SNP a dh' fhoillsich am prtaidh ron taghadh an uiridh. Tha barrachd anns a' phoileasaidh sin na dreach na rudan a bha anns a' mhanifesto aca son taghaidhean prlamaid na h-Alba.

Tha e gu math inntinneach. Tha e gu math ciallach. Am measg rudan eile, thathas a' bruidhinn air sgrdadh feuch a bheil an t-ionmhas a tha a' dol a mach air craobh-sgaoileadh Gidhlig dha-rreabh gu buannachd gus na sgrean fhin far a bheil Gidhlig air a bruidhinn am brosnachadh. Saoilidh mise gu bheil sin a' ciallachadh gu bheil iad ag iarraidh oibrichean is airgead a bhi anns na sgrean Gidhlig, na sgrean eileanach.

Feumaidh an riaghaltas is ministearan cuimhneachadh air a' gheallaidh sin agus sil a chumail feuch ciamar a tha airgead air craobh-sgaoileadh ga chaitheamh.

Bho shealladh tagraidhean Chomhairle nan Eilean Siar, seo m cho math is a bha ann agus a bhios ann. Tha ministearan Riaghaltas na h-Alba air leigeil fhaicinn nach eil iad den bheachd gum bu chir na muilnean mra gaoithe a bhi air an stidheachadh ann an Ledhas. Tha sin a' fgail comhairlichean a' faighneachd dhan Riaghaltas cite a bheil am Plana B acasan gus cosnaidhean is beartas a bhi anns na h-Eileanan mura h-eil na factaraidhean gaoithe gu bhi ann idir.

Tha mise den bheachd gu bheil na ministearan ceart a thaobh a bhi a' cur an aghaidh nan tuath-gaoithe, ach an didh sin, chan eil sin a' lagachadh argamaid nan comhairliche gum bu chir na h-ghdarrasan againn ann an Dn ideann beachdachadh cmhla ri na h-eileanaich air d chumas na sgrean Gidhlig a' dol.

Ma tha airgead gu bhi air a chaitheamh air craobh-sgaoileadh ann an Gidhlig, feumaidh e a bhi na amas gu bheileas gu bhi a' caitheamh an ionmhais sin gus daoine a chumail anns na sgrean Gidhlig. A bharrachd air an sin, chan eil cil a' mhath dha Albannaich a bhi ag iarraidh barrachd prgraman a bhi gan danamh ann an Alba air an aon limh, agus ag rdh gun fheum a' mh"r-chuid de na prgraman Gidhlig a bhi air tr-mr is chan ann anns na sgrean iomallach.

Bidh feum air feadhainn a bhi air Ghalltachd, bidh is bu chir luchd-naidheachd a bhi aig Radio nan Gidheal is Seirbhis r na Gidhlig ann am prlamaid na h-Alba. Bu chir dha na Gidheil a bhi a' faighinn a-mach d a tha a' dol agus bu chir fios a bhi aig luchd-poilitics gu bheil muinntir na Gidhlig ann agus gun fheum aire a thoirt dhuinn.

Ach a thaobh rudan eile, bu chir gur e a' chiad roghainn a bhios ann dha prgraman is goireasan na sgrean eileanach far a bheil Gidhlig air a bruidhinn. Bho shealladh nan eileanach is nan Gidheal, chan eil iad idir iomallach, 's iad an cridhe.

Tha Seirbhis r na Gidhlig gu bhi ann gus a bhi a' frithealadh luchd-labhairt Gidhlig na h-Alba agus gu bhi gar cuideachadh ar cnan a chumail a' dol. Chan e craobh-sgaoileadh nam prgram a-mhin a n sin, ach cite a bheil iad air an danamh.

English summary

Now that the Gaelic channel is on the way, attention should turn to where the money is being spent and where the programmes are being made. Prior to the 2007 election, the SNP spoke of the need for an audit of whether the money being spent on Gaelic programmes is effective in strengthening the Gaelic communities. The Western Isles Council, sore over ministers' opposition to the large wind farm for Lewis, should seize on this issue.

Teach yourself Gaelic

Breac: speckled, spotted

Pronounced "breck", this word can refer to anything which is spotted or speckled, especially when describing animals or landscapes. It is also the Gaelic word for trout, because of the pattern on a trout's skin. In the past, some linguists would use the phrase Breac Gidhealtachd to refer to areas on the edge of the Gaelic-speaking areas, especially on the Scottish mainland, where the language was only spoken by a significant minority of locals. Breacan (pronounced breck-kan) is the Gaelic word for tartan, although some use tartan, which looks the same as in English but is actually pronounced tarst-tan, as an alternative.