San t-srìth ùr aig Fionnlagh thèid do bhogadh 's an còrr

Published on Friday 22 May 2009 23:38

SANN òirnne a tha an t-uallach cruaidh ag ionnsachadh cànan ar dualchais mur an d'fhuair sinn gu leòr dhith aig glùintean nan ginealach a chaidh romhainn.

A rir Alasdair MhicCaluim, a rinn rannsachadh air suidheachadh an luchd ionnsachaidh ann an saoghal na Gidhlig, chan eil ach mu 700 de luchd ionnsachaidh ann uile gu lir a tha air fileantas a ruigsinn.

Tha e coltach ge-t gu bheil fuasgladh aig Fionnlagh MacLeid, stiiriche Comhairle nan Sgoiltean raich, dhan duilgheadas.

Mhnich e dhomh beagan mu dheidhinn nuair a thug e dhomh cuireadh a dhol gu seisean tranaidh ann an Inbhir Narainn air son faicinn mar a tha an siostam aige, Total Immersion Plus, no TIP, ag obrachadh gus Gidhlig a thoirt gu inbhich. "Nuair a tha thu dreach a' toiseachadh air cnan r, feumaidh do shil laighe air rudan agus feumaidh tu rudan a limhseachadh. Mur na limhsich thu rud tha e doirbh ceangal a dhanamh 'nad eanchainn eadar an rud agus am facal r. Sann le rudan bhaisteach, leithid sginean agus spintean, a tha sinn ag obair an toiseach, a' toirt abairtean sln do dhaoine as urrainn dhaibh a chur gu feum 'nam beatha litheil."

Is m bha toilichte am beachd sin a chluinntinn oir tha fios agam fhn mar a tha e faireachdainn a bhith gu re mhath comasach air sgrobhadh (ach eisimeileach air deasachadh math) gun a bhith buileach cho asgaidh ga bruidhinn.

Is iomadh leasachadh a dh'fhs air bunait obair nan crileagan cloinne aig CNSA, a' bhuidheann a chuir Fionnlagh air bhonn anns na 80an, 's chan e bu lugha dhiubh an t-atharrachadh a thinig air inntinn dhaoine a thaobh ionnsachadh cnain.

Tha Fionnlagh an ss ann an str eile a-nis, a' toirt aire luchd leasachaidh na Gidhlig gu bern eile san t-siostam. Chan eil e gu ler, tha e ag rdh, a bhith a' bogadh dhaoine ann an cnan, tha rudeigin eile a dhth – mneachadh ceart agus limhseachadh rudan a tha da-rreabh ann.

Se an rud sin a bharrachd a tha toirt am "plus" air TIP, agus ged a bha mi caran teagmhach, bha fadachd agam ga fhaicinn ann an gnomh.

Bha mu chig daoine fichead ann agus feadhainn eile fhathast ri thighinn, gire air a h-uile aodann agus deagh fhaireachdainn san ite. Fionnlagh 'na ghlir os cionn ghnothaichean, ach cha b'ann mar shoisgeulaiche na Gidhlig ann an deise dhubh, a chorrag fhada a' sthadh an adhair, mar a tha sinn cleachdte ri fhaicinn. Bha geansaidh agus briogais comhartail air, agus e fhin a' coimhead aig an taigh a' mneachadh, le crathadh cinn agus smideadh lmhan, mar a tha mran a' dol air adhart eadar daoine gun a bhith tuigsinn na cainnt aig a-chile 's mar a tha sin 'na bhunait do dh'ionnsachadh cnain eile.

Ach obh obh, dreach nuair a bha mise a' blthachadh ris na modhannan sprsail aige thinig atharrachadh air an deagh fhaireachdainn oir dh'rdaich Fionnlagh dhuinn uile a thighinn air beulaibh na buidhne son beagan innse mu'r deidhinn fhn agus esan gar ceasnachadh ann an guth car cruaidh. An uair sin bha e air ais a-rithist gu sprs.

Theab nach do theich mi sa bhad agus blas crsaichean tranaidh nan comhairlean ionadail gam chur dheth, ach tha mi toilichte gun do dh'fhuirich mi, oir chuala agus chunnaic mi morbhailean, nach eil idir bhaisteach do chlas Gidhlig, leithid for luchd tiseachaidh a' cmhradh le chile le bhith ag aithris an ird a-rithist na bha luchd cuideachaidh le deagh Ghidhlig a' cagarsaich 'nan cluais. Chan e 's gun do thuig iad na briathran a bha iad ag rdh, ach bhruidhinn iad le blas math Gaidhealach, rud nach eil cumanta aig dighean teagaisg bhaisteach.

Bhruidhinn mi ri t Bucaidh a tha air a bhith an ss le TIP airson bliadhna. Bidh i fhin 's a dithist pheathraichean a' dol gu coinneamh oidhche gach seachdain. Bha ar cmhradh gu tur sa Ghidhlig. Chan e 's gun do thuig i a h-uile ceist a bha agam ach bha i ln chomasach tuairisgeul a beatha a thoirt dhomh ann an Gidhlig mhath ghnthasach, rud nach eil cuid aig a bheil teisteanas rd-re comasach a dhanamh.

Thinig balach Inbhir Narainn a-steach air son faicinn d bha dol. Mus deach e dhachaigh bha e comasach air an uair innse ann an Gidhlig. Bha sin an didh do dh'Fhionnlagh 's dhan cho-luchd obrach aige a bhith a' cluich geama ibhinn le uaireadair chloinne.

Tha rudeigin prseil aig Fionnlagh agus aig TIP. Thuirt e: "Tha sinn a' leasachadh modhannan obrach a tha freagarrach do shuidheachadh na Gidhlig, oir tha an tm a' ruith oirnn."

"D an uair a tha e?" Tha e ln thde gun robh barrachd dhaoine an an Alba mothachail gu bheil a leithid de shiostam ann a dh'fhaodadh fs a rir feumalachdan. Bidh Fionnlagh a' bruidhinn aig co-labhairt "A' Cleachdadh na Gidhlig", 23-26 gmhios 2009 aig Sabhal Mr Ostaig.