O dhà Sheòras gu dà Uilleam: iris ùr airson litreachas na Gàidhlig

Published on Friday 18 July 2008 22:05

THA mi air son fàilte air leth blàth a chur air a' chiad àireamh de Aiste (Roinn na Ceiltis, Oilthigh Ghlaschu, £15). Tha dùil aig na deasaichean, Michel Byrne, Thomas Owen Clancy agus Roibeard Ó Maolalaigh, gun tig e a-mach dà uair gach bliadhna.

Tha 'n iris r coisrigte do "Rannsachadh air Litreachas Gidhlig" (sin am fo-thiotal aca) agus tha na deasaichean ag rdh gun robh e 'na "amas againn o ths ite cothromach a thoirt san iris do sgrdaidhean Albannach agus ireannach, agus do sgrobhadh ann an Gidhlig agus ann an Gaeilge".

Tha a' chiad ireamh rud beag raidh, gu re, oir tha i stidhichte air sreath raidean a thugadh an 2000-01 mar chuimhneachan air ceud bliadhna de theagasg na Ceiltis an Oilthigh Ghlaschu, agus chaidh iarraidh air na h-raidichean bruidhinn mu chuspairean aig an robh ceangal ri sgoilearan Oilthigh Ghlaschu sna bliadhnaichean sin. Mar sin, tha ainmean an d Sherais, MacEanraig agus Calder, nas suaicheanta an-seo na bhitheas iad, is dcha, ann an ireamh eile de dh'Aiste.

D cho fada 's a tha Aiste 1 a' coileanadh amasan nan deasaichean?

Tha ochd aistean ann. Tha aon t (aig Byrne) sa Ghidhlig, an crr sa Bheurla. Tha sia dhiubh a' buntainn ri litreachas na Gidhlig eadar 1750 agus 2000, na dh eile ri cuspairean meadhan-aoiseach a bh' aig a' Ghaeilge 's a' Ghidhlig ann an cumantas.

Mar sin chan eil Aiste 1 a' coileanadh amasan nan deasaichean, ach seo aon leughadair nach eil a' gearan idir. Oir tha na sia aistean mu litreachas na Gidhlig cho susbainteach 's a ghabhas.

Ruaraidh MacThmais a' ruith air na chaidh a dhanamh sna ceud bliadhna, le corra chuimhne phearsanta leithid mun chonnspaid Oiseineach: "I was encouraged to investigate this topic about 1946 by … John MacDonald (widely known as Celtic John) and I continued to be involved in this topic, and sometimes plagued by it, for the next fifty years."

Christopher Whyte air brdachd MhicThmais fhin: mu An Rathad Cian, "although this is something one must never say to writers, who need always to be told that the most recent thing they have produced is their best, I am not convinced that Thomson has surpassed it in his writing since." Beachd dbhlanach ris nach eil mi fhn ag aontachadh.

Tha Byrne a' cur a chorraig air m, cuspair, daoine 's litrichean a tha a' nochdadh dealachadh nan rathad do litreachas na Gidhlig. B'e an t-m 1935-55, an cuspair a' mhuir, na daoine Coinneach MacLeid agus Dersa Caimbeul Hay. Ghabh an Ledach dn a sgrobh Hay, Na Griogaraich, san t-srin; feumaidh mi aideachadh nach toil leam fhn e nas motha!

Tha Dmhnall MacAmhlaigh a' toirt sil as r air brdachd Iain Gobha na Hearadh 's a' snrachadh na bu chir a dhanamh leatha. Tha mi toirt an aire nach eil eadar-theangachadh 'na phirt dhe na tha e moladh, ged a roghnaich MacAmhlaigh an aiste aige sgrobhadh ann am Beurla. (Is dcha bhon a roghnaich e an raid aige a thoirt ann am Beurla?)

"Carmina Gadelica tends to send a nasty shiver through my spine," tha Dmhnall Meek ag aideachadh, "and an even nastier shiver through my mind." Droch thiseachadh, shaoileadh tu, do dh'aiste mu Charmina Gadelica. Ach an uair sin, ann a bhith a' cearclachadh mun n ghrnda gun beantainn ris buileach, tha e a' toirt be dhuinn sgoilearan linn MhicilleMhcheil agus nam for amasan aca. Leithid Mhic- Leid a-rithist …

Agus o dh Sheras gu d Uilleam. Aig Uilleam Gilios tha an aiste as lirsinniche 's as mionaidiche a sgrobhadh air brdachd Uilleim Rois riamh. Thig an latha nach bi feum air an aiste seo idir a chionns gun tid i 'na pirt de ln leagan sgoileireil de dh'obair an Rosaich. Tha an Giliosach ag rdh gun do dh'aontaich e a leithid a dheasachadh do Chomann nan Teacsa Gidhlig. Deagh naidheachd tha sin.