Murchadh Macleoid - Mar a chuir mì-rùn an ruaig air teagasg nar cànan

Published on Saturday 28 June 2008 19:52

CHUIR iad an aghaidh nan sanasan-rathad ann an Gàidhlig, agus tha e a' coimhead coltach a nis gu bheil seasamh nan comhairliche an aghaidh cànan nan Gàidheal a' ciallachadh nach eil luchd-teagaisg Gàidhlig ag iarraidh dhan sgìre.

Tha fiosrachadh a fhuaras bho Chomhairle na Gidhealtachd ag rdh gun tug cineadh air a' Ghidhlig a nochd agus a chaidh aithris anns an sgre buaidh air co-dhnadh neach-teagaisg Gidhlig gun a thighinn a theagasg ann an Inbhir Thersa. Tha sin a' fgail nach bidh teagasg tron chnain ann am bliadhna mar a bha dil.

A bharrachd air an sin, thathas ag aideachadh gu bheil beachdan a nochd an aghaidh na Gidhlig anns an sgre gu bhith ga dhanamh duilich dhaibh neach-teagaisg a bharrachd fhaighinn.

Tha sin a' ciallachadh nach eil cil a dhil ri fghlam tro mheadhan na Gidhlig a bhith ann am bliadhna. Agus chan eil cil a dh' fhios a bheil e gu bhith ann ann am bith.

Smaoinichibh. Nam biodh e follaiseach gu robh sgrean ann a bha toirmisgte dha daoine dubha, isianaich, muinntir cheann an ear na Roinn Erpa, no as bith d, bhiodh muirt is sgainneal is igheach ann. A rir coltais, chan eil anns an seo, ach dreach "fear de na suidhichean sin."

Ann am post-dealain a chuir roinn an fhghlaim ann an Comhairle na Gidhealtachd gu t-iomairt na Gidhlig anns an sgre. Thuirt fear de dh' oifigich na buidhne: "Bha e an tagraiche air a cuir dheth air sgth beachdan an aghaidh na Gidhlig a chaidh a sgaoileadh fad is farsainn anns na meadhanan."

Lean am post-d air adhart: "N an t-ghdarras a h-uile cil a ghabhas gus an suidheachadh a riteach, ach tha trioblaidean nam margaidean-obrach agus am faireachdainn an aghaidh na Gidhlig anns an sgre gu h-raid duilich."

'S e an rud, ann an cuid de dhthchannan eile, chleachdadh iad saighdearan gus coimhearsnachdan a dhon bho mh-rn is droch fhaireachdainn nan aghaidh.

Chm Comhairle na Gidhealtachd coinneamhan le prantan a bha ag iarraidh fghlaim Gidhlig anns an t-fhoghair an uiridh. Ach cha do thisich iad le na cmhraidhean leis an tagraiche son an dreuchd gu 23mh den Og-Mhos, bha sin crr is mos as didh dhan m son tagraidhean a dhnadh.

Tha luchd-iomairt na Gidhlig anns an sgre fiadhaich. Tha iad a' faighneachd carson a thug Comhairle na Gidhealtachd cho fada gun na cmhraidhean a chumail leis an neach-teagaisg.

Thathas a' gearain nach eil e ceart no cothromach. Chan eil e ceart no cothromach. Tha clr aig a' chomhairle anns an sgre de luchd-teagaisg Beurla a dh' fhaodas a thighinn a-steach ma tha an leithid a dhith. Chan eil sin ann dhan Ghidhlig. An dil an canadh Comhairle na Gidhealtachd nach biodh fghlam Beurla ann nam biodh trioblaidean aca luchd-teagaisg a lorg? No a bheil na sochairean sin ann a-mhin dha cnan nan Gall?

Thuirt fear-labhairt Brd na Gidhlig gu robhas ag obair leis a' chomhairle gus feuchainn ri tagraiche a lorg a bhiodh comasach air an obair a dhanamh.

Thuirt fear-labhairt Riaghaltas na h-Alba: "Tha a' Ghidhlig cudromach dha Alba air fad. Agus tha sinne son a' Ghidhlig a neartachadh agus adhartachadh. Ma tha m-rn air a bhith an aghaidh na Gidhlig, chan eil sinne a' dol a ghabail ris an sin."

Thuirt Caitrona Jones, a tha ag iomairt air taobh na Gidhlig anns an sgre: "Chan eil seo ceart no cothromach. Thug iad ro fhada gun na cmhraidhean a chumail, agus chan eil sinne a' tuigsinn carson nach fhaod iad cil a dhanamh mun seo tron t-samhradh. Shaoilinn gum biodh an cothrom ann feuchainn ri neach-teagaisg a lorg."

Sin agaibh obair nan comhairlichean. Chan eil cil aca an aghaidh na Gidhlig, 'eil fhios agaibh. 'S e dreach, dreach, gum b' fherr leo rud sam bith fhaicinn ach cainnt cunnartach nan Gidheal nam measg. Agus mus dochuimhnich sibh, bha Lochlannaich anns an sgre uaireigin. Cha leig iad leinn dearmad a dhanamh air an sin.

Dha-rreabh, 's iad nach leig air chor sam bith.

'S iad a tha coma mun chlann a chaill an cothrom air fghlam ann an cainnt nan Gidheal.

TEACH YOURSELF GAELIC

Tuath: north/rural area

Pronounced too-ah, tuath has a series of different meanings according to context. Most common meaning is north, and is the opposite of deas – pronounced jass – which is south. Tuath can also mean rural area. Tha mi a' fuireach air an tuath – Hah mee uh foor-rokh ur in too-ah – I live in the countryside. It can also mean farm – tha tuath agam – hah too-ah ack-um – I have a farm. Context should make it clear, no one can own "a north" or "a countryside". Little words can make the difference. Tha mi a' fuireach anns an tuath – Ha mee uh foo-rokh ans in too-ah – I live in the north. Air an tuath – literally on 'the north' – is in the countryside. Air tuath – on 'a north' – is on a farm.