Mar ghabhas 'cleachdadh na Gàidhlig' a thomhas

Published on Friday 26 June 2009 23:11

BHO Dhi-Màirt gu Di-Haoine an t-seachdain seo bha sgoilearan, luchd-iomairt agus daoine bho iomadh raon eile a' deasbad 's a' bruidhinn air "Cleachdadh na Gàidhlig" aig co-labhairt ann an Sabhal Mòr Ostaig. Bha mar amas dhaibh sùil a thoirt air "slatan-tomhais ann an dìon cànain sa choimhearsnachd".

Mar a chualas aig toiseach chisean, dh'fhaodadh cruinneachadh no conaltradh sam bith a bhith 'na choimhearsnachd, agus bha sin a' ciallachadh gun robh daoine a' bruidhinn air farsaingeachd chuspairean leithid planadh, reachdas, cainnt dhaoine 's mar tha i ag atharrachadh,luchd ionnsachaidh anns a' Ghearmailt, coimhearsnachdan air-loidhne, 's na sgilean cnain aig daoine 'nan ite-obrach, cho math ri coimhearsnachdan fhin. Tro na bthan obrach fhuaras grunn mholaidhean air son phlanaichean cnain, foghlam tro mheadhan na Gidhlig, Gidhlig ann an coimhearsnachdan, bhuidhnean, Gidhlig anns an dachaigh, agus eile.

Thug Domhnall Uilleam Stibhart raid phungail, eirmseach seachad air a' chiad oidhche a' bruidhinn air mar a bhathar a' cleachdadh Gidhlig agus Beurla tro na linntean. Ach mar a mhnich e, chan e 's gun robh cuid a Ghidhil dreach elach air Beurla Ghallda agus, ri ine, air Beurla, ach gu robh buaidh nach beag aig cnanan eile na Roinn Erpa orra. Mar eisimpleir aig aon m "ann am beatha litheil an t-sluaigh … bha aon chnan ann a bha ri chluinntinn na bu trice na a' Bheurla Ghallda: an Laideann. Cha b' ann a-mhin anns an aifreann a chluinnteadh an cnan, ach ri linn nan deas-ghnthaidhean bu chudromaiche ann am beatha an t-sluaigh – aig psaidhean, aig trraidhean, 's aig baistidhean."

Gu dearbh, mar thuirt Domhnall Uilleam, bhiodh gu ler de Ghidhil elach gu re mhr no beag air Gidhlig chlasaigeach, Gidhlig sgoileireil na h-ireann 's dualchainntean na h-ireann. Agus bhiodh cnanan eile aca. "Mar sin, cha bu chir dhuinn coimhead air a' Ghaidhealtachd gu h-eachdraidheil dreach mar diglossia, 's i air a sgaradh eadar d chnan. Nam b'e microcosmos de dhualchainntean a bh' anns a' Ghaidhealtachd, gu re b'e microcosmos de chnanan a bh' innte cho math … Chan e rud r a th' anns a' Ghaidhealtachd ioma-chnanach."

Bhruidhinn e air na planaichean cnain a bh' ann air son a' Bheurla a thoirt air adhart air a' Ghaidhealtachd fad iomadh bliadhna, 's mar a dh'fhs cnan nan Gall nas lidire tro mhalairt 's tro shuidheachaidhean eile far an robh luchd na Gidhlig 's na Beurla a' tighinn cmhla. A' crochnachadh na h-raid thuirt e: "Chan urrainnear coimhead air cleachdadh na Gidhlig, 's air an digh anns a bheil sinn a' coimhead oirre, gun a bhith a' coimhead air cleachdadh nan cnan eile, 's air an digh anns a bheil sinn a' coimhead orra, anns an aon sgre no an ath dhoras."

Ma bha Domhnall Uilleam a' coimhead air cleachdadh na Gidhlig le sil fharsaing eachdraidheil, b'ann gu math pearsanta agus dridhteach a bha na thuirt Liondsaidh 's Miri Chaimbeul Fearann Dmhnaill ann an Slite. Bhruidhinn Liondsaidh air mar a thog i fhin 's an duine aice Aonghas Pdraig an cuid chloinne le Gidhlig, 's air mar a bha ('s a tha) e cho ndarra dhaibh, mar theaghlach, Gidhlig a bhruidhinn, gun ghuth air planaichean, co-labhairtean no eile. "Nuair a choinnich mi ri Aonghas Phdraig thinig e a-steach orm nach robh digh fo namh a b' urrainn dhmhsa a bhith ceangailte ris an duine iongantach seo mura tuiginn a' chnan a bha 'na chridhe.

"Bha e soilleir gu ler dhmhsa gum bu chir dhomh a' chnan agus an dualchas dham buineadh e fhoghlam dhomh fhn. Cha robh e furasta. Rinn mi e beag air bheag, ceum air cheum, facal air an fhacal, mar a tha mi ga dhanamh fhathast. Rinn sinn e cmhla."

Mar a mhnich i, cha robh mran Gidhlig aice nuair rugadh Miri o chionn 16 bliadhna. "Ach rinn i a dcheall."

Lean i oirre: "Se an aon rud a tha mi air fhiosrachadh, gum feum thu a bhith freumhaichte ann an grdh air son 's gun obraich rud sam bith, oir mar a thuirt am fear eile, 'Ged a labhrainn le teangaidhean dhaoine agus aingeal, agus gun ghrdh agam, tha mi am umha a n fuaim, no am chiombal a n gleangarsaich.'"

Bhruidhinn a nighean Miri le faireachadh 's le gliocas air cho ndarra 's a bha e dhi fhin, dh'a peathraichean 's dh'a brthair Gidhlig a bhruidhinn ri cch-a- chile. Mar thuirt i mu deidhinn fhin 's a piuthar Steaphanaidh, agus an dithis aca ann an Sgoil Chiil Moire an Dn ideann a-nis, "Chan eil gu diofar dhomh fhn no do Steaphanaidh an ann an Slite no air Srid a' Phrionnsa tha sinn, tha sinn an cmhnaidh a' bruidhinn Gidhlig ri chile."

Nach bu chir dhuinn uile, a tha a' cleachdadh na Gidhlig, a bhith ag amas air a-sin.