Gàidhlig beò, 's Beurla glaiste ann an 1984

Published on Friday 3 July 2009 22:20

CHA bhiodh sinn an dùil ri mòran as ùr air TBh as t-samhradh.

Mar sin tha e math faicinn gu bheil boinnean den stuth as fherr fhathast gan danamh air a' Ghaidhealtachd. Ann an Lean gu Dlth thug isdean Maclllinnein dhuinn tuairisgeul air a bheatha sa chamanachd. Ged nach biodh idh sam bith agad ann an iomain roimhe bhiodh tu air son a cluich an didh am prgram sgoinneil seo fhaicinn.

B' fhiach a choimhead airson nan cmhraidhean leis na seann chluicheadairean agus mthair isdein ag innse mar a thisich esan trth air cluich. Bhiodh e math barrachd phrgraman den t-sersa seo fhaicinn. Bhiodh aithisg air camanachd nam ban iomchaidh, agus rud beag seachad air a' mhithich cuideachd.

A' coimhead Lean gu Dlth tha co-dhi fios agad co dh a tha am prgram agus c a tha iad a' feuchainn ri thladh 's a shsachadh. Chan urrainn dhut a bhith cho cinnteach prgraman eile far a bheil e ro shoilleir gu bheil BBC Alba a' leantainn rdaighean Lunnainn gun a bhith a' dochuimhneachadh gum bu chir prgraman Gidhlig a bhith tarraingeach do luchd na Beurla.

Sin car son a tha an uiread de phrgraman Beurla air teilidh 's air BBC Alba 's air Radio nan Gaidheal. Mura b'e na naidheachdan, prgram Choinnich, Mrag Dhmhnallach 's leithid Facal Oirbh, anns a bheil deagh dheasbad air briathrachas ceangailte ri diofar roinnean beatha, cha b' fhiach Gidhlig a bhith agad, oir chan fhaigh thu sa chrr ach cultar na Beurla le beagan cabadaich ann an Gidhlig.

Gu fortanach ge-t ma tha cuid de telebhisean 's de reidio a' suarachadh na Gidhlig, tha deagh phrgram a' dol an-drsta nach eil ach a' danamh fealla-dh aiste, no co-dhi a tha 'na aoir air saoghal nan Gaidheal profeiseanta a tha ga riochdachadh. Bha mi greis a' coimhead Broadford neo Bust air BBC Alba mus do mhothaich mi gur dcha gur e prgram chloinne a tha ann, oir bha mi be-ghlaicte, mar as bhaist, le MMmmm … Miri Mhoireasdan. 'S c nach bitheadh? Tha tlant snraichte aice mar chleasaiche, cluinnidh tu cel anns gach facal aice agus ch thu cel cuideachd anns gach gluasad a tha i a' danamh.

Ach ged as e ise a bha gam thladh an toiseach, se an deagh sprs agus an fhealla-dh caran neo-chiontach a chum mi a' coimhead. Luchd obrach ionad leasachaidh Gidhlig air am brd ainmeil ud "An Doirb" a lorg nach fhaca duine bho chionn trichead bliadhna. Saoil an tid ac' air a thoirt air ais a dh'Alba? Is fhiach a choimhead gus am faic sibh c tha cluich bean a' bhird agus c tha anns an neach ionnsachaidh. Mas e prgram chloinne a tha seo tha trr ann do dh'inbhich cuideachd. Agus an rud as cudromaiche buileach, tha e toirt gire ort 's a' cur smuaintean sona 'nad cheann a mhaireas fad an latha.

Cha b' urrainn dhut an aon rud a rdh mun sgudal a tha sruthadh factaraidh mr na Beurla. Sreathan gun sgur de mhort, de phoileas, de gheamaichean grach, de dhaoine a' ceannach taighean 's de dh'fharpaisean. Cluinnidh tu na faclan "Breatannach" agus "an nisean" agus bratach a' Bhidseir ga sthadh 'nad aghaidh cha mhr gach cig mionaidean. Bidh fi 's Andy Murray air a riochdachadh fo sgil, ged a rinn e soilleir roimhe seo gur e Albannach a tha ann, agus nach e "Breatannach". Bhon aon inneal mhr ghrnda a thug dhuinn sgrios Bhaghdad be air sgrion gheibh sinn comadaidh nach eil ach braoisgeach searbh, agus filmichean gun chroch anns a bheil na h-Ameireaganaich an cmhnaidh ceart agus Dia leotha. Tha Erpa againne a' sealltainn gu bheil saoghal beag na Gidhlig be ann an 2009 fhad 's a tha saoghal mr na Beurla fhathast glaiste ann an 1984.

Bhiodh e math faighinn a-mach d tha Alba a' pigheadh ann an cead coimhead agus d luach a tha sinn a' faighinn air ais. Feumaidh gu bheil deasbad a' dol air na rudan seo ged nach cluinn sinn mran mu dheidhinn air a' BhBC.

Tha e doirbh a chreidsinn gu bheil daoine denach pigheadh air son propaganda, grin chinnidh agus xenophobia. Is dcha gur e na litrichean ud bho mhuinntir a' cheada-coimhead as coireach. Tha iad a' cur eagal air daoine bho bhith a' cleachdadh chompiutaran air son telebhisean fhaicinn. Se nach eil iad a' danamh soilleir nach eil feum sam bith air cead pighte air son leithid BBC iPlayer no YouTube a chleachdadh no prgram telebhisean sam bith a choimhead cho fad 's nach eil an aon phrgram ri fhaighinn air telebhisean bhaisteach aig a' cheart m. Tha sin a' ciallachadh nach eil feum sam bith agad air cead coimhead air son a' chompiutair ach ma tha thu a' cleachdadh leithid Zattoo air son BBC Alba fhaicinn be, mar gum biodh.

Tha Zattoo ag obrachadh fada nas fherr na BBC iPlayer agus ma tha bann leathann agad seo an digh as fherr air BBC Alba fhaicinn gun truinnsear saideil, gun chball.

Gheibh thu S4C bhon Chuimrigh agus cnan nam Basgach bho Extremadura TV, cho math ri seanalan Frangach agus Gearmailteach … agus torr mr Beurla.