Dè 'n seòrs' uinneig tha seo?

Published on Friday 20 November 2009 21:46

A BHEIL e iomchaidh, san "Ionad Nàiseanta do Chànan is Cultar na Gàidhlig", a fhuair còrr agus còig millean not ann an 2008 (a' chuid bu mhotha dheth sin bho luchd pàighidh chìsean) air sgàth leasachadh a' chànain, gu bheil luchd ealain gun Ghàidhlig gam fastadh? No gu bheil cuideam ga chur air pròiseact-ealain, "Window to the West", a tha air a ruith tron Bheurla? Ciamar a tha iad seo a' dol le facal-amais Shabhal Mòr Ostaig, a tha ag ràdh gum bi e "a&#3

Se priseact "eadar-na-raointean" a th' ann an "Uinneag dhan ird an-Iar", a tha stidhichte air co-bhanntachd eadar SMO agus Oilthigh Dhn D. Tha e mar amas aig an fheadhainn a tha an ss am meas as ire a dhanamh air na chithear, no the visual, ann an obair-ealain na Gaidhealtachd bho na linntean a dh'aom chun an latha an-diugh. Am measg sin, thathas ag amas air taobh visual cnan nan Gaidheal a rannsachadh. Chithear a bhuil an athbhliadhna le taisbeanadh mr.

Tha strategic plan na colaiste ag rdh gu bheil dithis dhen luchd teagaisg aice ag obair sa phriseact air son an drna leth dhe'n cuid ine, cha mhr. Chan eil ach aonan dhiubh sin a tha fileanta sa chnan – Meg Bateman – gun duine be ann aig an robh Gidhlig bho dhthchas. Bha an Dr Fionnlagh MacLeid an ss aig an fhor thoiseach, ach chan eil a-nise. "Chan e rud uile gu lir Gallta a th' ann," thuirt an Dr Bateman rium ann an emeil. "B' fherr leam gun robh barrachd Ghaidheal an ss ann, ach se toiseach tiseachaidh a th' ann."

Tha e coltach gu bheil ceangal eadar am priseact agus an obair bliadhna phirt-thde, "neach-ealain lirsinneach na colaiste", a chaidh a chur air digh mun aon m le cuideachadh bho muinntir "Window". Dhen dithis a chaidh a chur san dreuchd am-bliadhna, chan eil Gidhlig idir aig an Dr Gill Russell 's chan eil ach "beagan" aig Tormod Seathach. Tha tuairisgeul-obrach an luchd ealain – a fhuair mi air lrach-ln na colaiste ann am Beurla a-mhin – ga dhanamh gl shoilleir nach eil comas labhairt Gidhlig idir riatanach dhaibh; chan eil a dhth ach am miann "to engage meaningfully with the language".

Dh'fhaighnich mi ann am post-dealain do rianaiche na colaiste, Nicola NicThmais, gu d bha seo a' ciallachadh. As didh treis fhreagair i gu bheil an Dr Russell "air obair mhr a dhanamh a thaobh ainmean-itean", gu bheil i air cursa Gidhlig goirid a dhanamh agus gu bheil i dol a dh'fhaighinn clasaichean Gidhlig "aghaidh ri aghaidh" a h-uile seachdain. Nach eil SMO a' cur suarach an cnan ma shaoileas iad gum faodar a' Ghidhlig ionnsachadh 'na leithid sin a dh'ine?

Thinig tuilleadh fiosrachaidh bhon rianaiche ach bha uireasbhaidhean anns na fhuair i dhomh. Am measg eile, chaidh innse dhomh gun robh triir aig an robh "comasan Gidhlig" am measg nan 26 daoine a chuir a-steach air son na h-obrach, agus gun d'fhuair triir le Gidhlig troimhe gu na h-agallamhan (a bh' air an cumail tro mheadhan na Beurla). Ge-t, bha fios agam mar-th gun deach co-dhi aonan le Gidhlig, Liondsaidh Chaimbeul, a dhiltadh air son agallamh am-bliadhna. Ciamar a ghabhas seo a chur an cill?

Bha mi air son bruidhinn ri na h-urracha mra mu dheidhinn na feallsanachd aca a thaobh ealain gun Ghidhlig, 's thuirt Nicola rium gum fnadh Donnie Rothach mi. Cha do dh'fhn. Cha mhotha a gheibhinn facal air an stiiriche r, Boyd Robasdan. Ma tha poileasaidh sam bith acasan a thaobh Gidhlig a bhith no gun a bhith aig luchd ealain na colaiste, tha iad a' cumail gl shmhach mu dheidhinn.

Chan ionnan iad sin 's an t-rd-Ollamh Murdo MacDonald bho Oilthigh Dhn D, a tha gu mr an ss ann an "Uinneag dhan ird an-Iar" agus a bha tuilleadh 's denach bruidhinn rium. Ged a rinn e toiseach-tiseachaidh air Gidhlig ionnsachadh, agus e ri aithneachadh gu bheil e a' cur suim nach beag sa chnan, bhruidhinn sinn sa Bheurla.

Thuirt e nach robh gnothach sam bith aig muinntir Oilthigh Dhn D ris an digh san deach luchd ealain na colaiste a thaghadh, gur h-e obair SMO a bha sin. "Cha bhruidhinn mi s leth SMO, feumaidh mi daingneachadh." Ach dh'aontaich e rium gum biodh e na b' fherr nan rachadh taobh visual a' chnain a rannsachadh tron Ghidhlig fhin. "Tha mi a' dol leat buileach; bho thisich mi fhn air ionnsachadh, a' cur elas air na facail a th' air na dathan – mar a tha iad air am fighe a-steach dhan t-sealladh-tre – tha mi air mo bheghlacadh buileach glan."

An ann mu dheidhinn cnan ga chall a tha am priseact seo, dh'fhaighnich mi dheth. "Chan ann idir. Se a toirt air ais a th' air ar n-aire."

Chan eil an aon teagamh as lugha agam nach eil an t-rdollamh cir tribhdhireach mun Ghidhlig. Ach nach e lite gun shalainn a bhios ann a "Window to the West" mura cuir an "sr ionad" crr agus aonan an dreuchd a tha comasach air obair tro mheadhan a' chnain?