Chan iad a-mhàin na Wombles a tha feumach air cabhair

Published on Saturday 19 April 2008 19:44

THA feagal orra gu bheil an clann gan oideachadh a-rèir cultar is nòsan eadar-dhealaichte. Feagal orra gu bheil am blas-cainnte is an dòighean ann an cunnart. Dragh orra gu bheil an òigridh gan togail gun eòlas air an eachdraidh is an cleachdaidhean fhèin.

Chan eil e idir cho tlachdmhor nuair a tha am brg air a' chas eile. Nochd gearan bho bhuidhnean a tha a' riochdachadh luchd-deasachaidh telebhisean Beurla ann am Breatainn mu dheidhinn cho tearc agus a tha na prgraman igridh a tha gan danamh ann am Breatainn agus iad ag iarraidh taic gus cisean a chumail a' dol agus tuilleadh prgraman anns an roghachd seo a bhi gan danamh.

Tha seachdain bho nochd deasachadh snraichte de na Wombles, seann phrgram telebhisean dha cloinn a rinneadh ann am Breatainn. Bhathas a' bruidhinn le cainnt is facail Aimearaganach. Chuir buidheann de riochdairean telebhisean PACT am prgram ri chile gus sealltainn mar a tha cisean ann an cunnart.

Agus thisich am bruidhinn bho chuid: nach eil ceart gun fheum ar cuid cloinne prgraman fhaicinn nach eil a' freagairt air na dighean is an cultar aca fhin. Gu bheil cultar Beurla Bhreatainn ann an cunnart.

Thuirt aon neach a bha an ss anns a' ghnomhachas: "Tha e cudromach gu bheil an cothrom aig daoine ga a bhi a' tuigsinn agus a' merachadh air an cultar is air an nsan beatha fhin. Tha Grange Hill a' danamh sin ann an digh nach eil an fheadhainn Aimearaganach a' danamh idir."

Thuirt t' eile: "Tha sinn ag iarraidh gum bi ar cuid cloinne ag ionnsachadh mun chultar is na dighean aca fhin, is chan ann an fheadhainn nach buin riu idir."

Filte dhan t-saoghal againn a chirdean. Tha an t-aon thrioblaid air a bhi againne son bliadhnaichean. Feadhainn a' smaoineachadh gu bheil an dol-a-mach nenach air sgth is cho eadar-dhealaichte is a bha e bhon rud a bha iad a' faicinn anns na meadhanan.

Ma chanas na Gidheil rudeigin coltach ri sin, tha an cel a' dol air feadh na fdhle. Tha an igheach a' tiseachadh mu dheidhinn nam "muilleanan" a tha a' dol a-mach air a' Ghidhlig. Gun leasaicheadh airgead na Gidhlig gach uireasbhaidh air thalamh nam biodh e air a chaitheamh air rudan eile. Gum biodh ospadal aig ceann gach graidh. Gum biodh sgoilearan comasach air a h-uile cnan fon ghrin a bhruidhinn. Cha bhiodh daoine a' faireachdainn duilich no fiadhaich air sgth nan sanas-rathaid gu brth tuilleadh. Sin a-mhin nan sguireadh ar ceannardan air ionmhas a chaitheamh air cnan nan Gidheal.

Ach air sgth adhbhair air choireigin, tha e ceart gu ler a bhith ag rdh gun fheum cultar na Gidhlig a' chis a dhanamh leatha fhin ann an saoghal fuar gun trcair is gun chuideachadh dha duine be. Ach feumaidh taic a bhith ann dha prgraman anns a' chainnt is cultar lidir, comasach, tlachdmhor, seo, air a bheil an saoghal gu lir measail is a n a' chis air cnanan eile.

Inntinneach.

Tha na slatan-tomhais eadar-dhealaichte gu math annasach nan digh fhin. Ma bhios sanas-rathaid no prgram telebhisean Gidhlig ann 's e bhios an sin, "Airgead ga chaitheamh air a' Ghidhlig." Ach ma bhios an leithid ann am Beurla, ann an sgre Gidhlig, chan bhi duine be ag rdh gur e a th' anns an sin "Ionmhas ga chaitheamh air a' Bheurla."

Tha barrachd air aon chultar ann am Breatainn. Barrachd air aon chultar a bhuineas dhan roghachd seo. Tha mran Gidheil ga be ann an saoghal de thractairean is mintichean, gu math eadar-dhealaichte bhon rud a chithear anns na meadhannan.

Tha sinn be ann an saoghal iomadh-fhillte, far a bheil e mar fhiachaibh air na h-ghdarrasan a bhi ag aithneachadh gu bheil sinn eadar-dhealaichte agus far a bheil e cudromach a bhi a' don is a' glidheil ar cirichean a bhi eadar-dhealaichte, a bhi mar a tha sinn.

Chan eil cil cerr air igridh Sasainn a bhi a' faicinn an saoghal fhin anns na meadhanan. Feumaidh sin a bhi ann dhuinne cuideachd. Tha dualchas Cholum Cille a' cheart cho airidh is a tha fis na Wombles agus Grange Hill.

English summary

Gaels will find it ironic that English language TV producers are campaigning for support to stop their children's programmes being swamped by American shows amid claims that UK children "need to learn about their own culture". For many years scant regard was paid to young Gaels being force-fed a diet of English-language TV which reflected a radically different culture from their own. Along with the school system, these TV shows helped drive the language to the edge of extinction.