Dunaire Gàidhlig a' cur cas an doras an 21mh linn

Published on Friday 11 July 2008 22:08

ANN an Smeòrach Mi (Stòrlann, £18) tha 111 pìosan de bhàrdachd Ghàidhlig air an roghnachadh do dh'àrdsgoiltean, a' sìneadh on 15mh chun an 21mh linn.

Chan aithne dhmhsa duanaire eile coltach ris. Tha na duilleagan mr, tha gach dn air duilleag dha fhin, 's air mran de na duilleagan tha omhaigh lidir ann an dubh, geal agus buidhe a tha a' cur taic ri cuspair no spiorad an din.

Chan eil seo furasta a dhanamh, ach tha a bhuil trr nas fherr na aig Leabhar Mr na Gidhlig, oir chaidh a chumail fo rian, 's tha urram air a thoirt dhan bhrdachd - chan eil duine a' cumail a-mach gur e "ealain" a tha sna h-omhaighean. Tha Glac a' Bhis aig MacGill-Eain, mar eisimpleir, air a chl-bhualadh air muin dealbh mr camara de shaidhdear marbh.

An aon ghearan a th' agam mu na h-omhaighean se nach eil buidhe gu ler annta. Cmhla ri gach dn tha beag-fhaclair, agus tha eachdraidhean-beatha nam brd aig deireadh an leabhair.

Chan eil Smerach Mi a' cur a chil ri bcan teagasg an litreachais sna sgoiltean ge-t, na "cuspairean". An ite feuchainn ri stiridh brdachd na Gidhlig innse mar tha i sor fhosgladh a-mach thar nan linntean, tha againn ri cur suas ris na caibidealan - neo cistean? - bhaisteach, Gaol, Ndar, Creideamh 's an leithid.

Chan eil na "cuspairean" uile dona ge-t. Tha na dh an-seo, "Ceanglaichean" agus "Dualchas", aig nach eil ciall fhollaiseach 's a tha comasach mar sin air smuaintean mu na din a tha fo ghlais aca a leigeil mu sgaoil.

"Cuspair" annasach eile a tha ri mholadh se "Nbaidhean Ceilteach", anns a bheil d dhn bho gach gin de na cig dthchannan Ceilteach eile air an cur gu Gidhlig.

Seo a' chiad duanaire Gidhlig a chuir cas an doras an 21mh linn, 's tha e tarraingeach dha-rribh. Tha mi toilichte cignear bhrd ga fhaicinn ann nach robh air ainm a dhanamh dhaib' fhin nuair a thug mi An Tuil a-mach ann an 1999: Kenneth C Steven, 40, Iain S Mac a' Phearsain, 43, Murchadh Dmhnallach, 39, Flraidh NicArtair, 38, agus Caoimhin MacNill, 35.

THUG mi cunntas an-seo air Litir Ameireagaidh le Flraidh NicDhmhnaill ann an 2005 nuair a bha e ri leughadh air an eadar-lon a-mhin, 's thuirt mi gun robh e air a dheagh sgrobhadh. Tha e mu Dhmhnall Iain Uibhist a thid 'na phoileasman cam ann an New York, 's tha e gar toirt air ais gu prohibition agus speakeasies nan 1920an. A-nise tha Sandstone Press ann an Inbhir Pheofharain air a thoirt a-mach mar leabhar beag grinn (7.95), air a sgeadachadh le gerr-chunntasan Beurla aig toiseach gach caibidil a tha ga fhgail air leth fhin freagarrach do luchd ionnsachaidh.

Mar a thuirt mi roimhe, tha cion cainnte 's cmhraidh a' fgail coltas aislinge air a' mhrchuid dheth, ach aig an deireadh, nuair a tha an t-uabhas a' tachairt, tha fuaim nan guthan a' bristeadh troimhe an ird an claiginn mar chreach air inntinn ghuanach Dhmhnaill Iain.

Is dcha gur e an ath cheum leabhraichean a thoirt a-mach le eadar-theangachadh Beurla air gach drna duilleig do luchd ionnsachaidh na Gidhlig, mar a gheibhear le cnanan eile.