Gaelic: Chan eil eilean sam bith ’na eilean

Share this article
0
Have your say

Se tiotal an leabhair No Island Is an Island aig Carlo Ginzburg a rinn cèile dha na daoine a bha an làthair aig an treas co-labhairt “Island Dynamics” ann am Famagusta, an Ceann a-Tuath Cyprus, bho chionn ghoirid.

Oir tha gach eilean eadar-dhealaichte. Tha iom­adh cultar ann, ach tha iad col­tach ri chèile an iomadh dòigh.

Thàinig sinn á Cyprus, Majorca, Astràilia, Estonia, Indonesia, Taiwan, Croatia, Ukraine, Èirinn, an Fhraing, Iapan, na h-Innseachan, Hong Kong, an Tuirc, an Eil­bh­eis, Gotland, Portugal agus Alba. B’e an cuspair-cinn “Dual­ch­as ’s Cleachdadh air Eileanan”, agus thug aithrisean ioma-fillte iomradh air ealain, dòigh beatha, econamaidh agus dualchas na poileataigs. Tha litreachas agus eachdraidh air buaidh a thoirt air fèin-aithne eileanaich, agus chaidh cuid de na h-atharraich­ean sin a mhìneachadh. Bhathas a’ sgrùdadh poileasaidhean, seasmhachd, bun-bheachdan ùra,
tuigse ’s dòighean eadar-dheal­aichte air son an cur an gnìomh.

Anns a’ phrìomh òraid, “Islands: Identity, Mythology, Rel­igion and Customary Practices”,
a rinn Stephen Royle, Queen’s Un­i­versity Beul Fearst, thug e iomradh air cho cudromach ’s a bha e, far an robh an t-eilean suidh­ichte san fhairge, a rèir nam mòr-thirean a bha a’ toirt buaidh air. Thàinig e tric an làthair anns na h-òraidean gun robh dualchas agus cleachdaidh­ean nan eileanan a bha faisg air na mòr-thirean a’ dol á bith nas luaithe. Mar a b’ fhaide a bha na h-eileanan bho tir-mòr sann a b’ fhaide a bha a’ choimhearsnachd a’ cum­ail an dualchais.

Thog òraid a rinn mi fhìn agus Cairistìona NicAoidh, a’ coimeas Eilean Leòdhais ’s Eilean Luinn, an dearbh cuspair seo. Chum sgìrean ann an Leòdhas cleachd­aidhean an dualchais ri linn an
t-astar a tha an t-eilean bho tir-mòr na h-Alba. Ged a tha an àir­eamh a tha bruidhinn na Gàidhlig ann an Leòdhas nas lugha sa chunntas-sluaigh mu dheireadh, bha i nas àirde na eilean sam bith ann an Earra-Ghaidheal.

Ged se Luinn as fhaide deas de na h-eileanan far a robhas ri mèinneadh sglèat, cha robh a rèir Cunntas-Sluaigh 2001 ach 3.3 sa cheud a bhruidhneadh Gàidhlig. Aig deireadh an 19mh linn se Ghàidhlig a bh’ aig a’ mhòrchuid de na bha ri obair na sglèat. An uair a shearg an gnìomhachas, shearg a’ Ghàidhlig ’s an dualchas.

Se an cuspair a bha aig Owe Ronstrom á Oilthigh Gotland cultar agus dòigh àraich a thug dreach eadar-dhealaichte air eileanaich. Bhruidhinn e mun iom­adh seòrsa daoine a dh’fhaodadh a ràdh gur e eileanaich a tha unnta: teaghlaichean far an robh na ginealaichean romhpa a’ fuir­each ’s ag àiteach air an eilean, daoine a tha a’ fuireach air an eilean, daoine a tha a’ tighinn as
t-samhradh, agus daoine aig a bheil taighean air an eilean far am bi iad a’ fuireach air son coladeug sa bhliadhna.

Se ceòl seann nòs á Timor an-Ear an cuspair a bh’ aig Ros Dunlop. Ri linn structar nan teagh­laichean ’s na coimhearsnachd, ghlèidh iad an dualchas a dh’ain­deoin feachdan agus riaghaltas a thug fo smachd an dùthaich aca. Chaidh cur ris an òraid aig Ros Dunlop ri linn an iomraidh ioma-meadhain a rinn Martin Wesley-Smith mu na daoine a bha, agus a tha, a’ fulang ri linn nam feachd­an a ghabh smachd air Timor an-Ear anns na deich bliadhna a chaidh seachad.

Se ceòl eileanach an ceann a bha aig Asli Giray, Eastern Mediterranean University, agus Andres Kuperjanov bhon Estonian Literary Museum. Bha Andres
a’ bruidhinn air òrain aoir, agus thuirt e, “You can get into a song but try to get out of it!”

Tha làn thuigse aig “Island
Dynamics” gum bi dòigh-beatha eileanaich ag atharrachadh ri linn cumhachd feachdan cog­aidh, cleachdaidhean culturail, na meadhanan agus teicneòlas. Ach dè nì sinne mar eileanaich son tuigse a thoirt do dhaoine air an dòigh-beatha shònraichte aig eileanaich? Cha mhair an
dualchas gu sìorraidh. ’S maith­te gur e teicneòlas aon dòigh air a thoirt gu aire nan daoine.

’S dòcha gur e an cunnart as motha gu bheil coigrich a’ tigh­inn dha na h-eileanan a chlàradh an dualchais ’s a’ toirt droch bhuaidh air an fhìor eachdraidh ’s air cleachdaidhean na dualch­ais. ’S tric a tha dreach as ùr air ar n-eachdraidh, ar cleachdaidhean ’s ar cultar nuair thèid a sgrìobh­adh bhon “taobh a-muigh”.

Thàinig an co-labhairt gu bith ri linn co-obrachadh eadar an East Mediterranean University, an Institute for Anthropological Research, Zagreb, agus an Centre for Nordic Studies, Oilthigh na Gaidhealtachd ’s nan Eilean.

Back to the top of the page